Gmina Mędrzechów to gmina wiejska w województwie małopolskim, w powiecie dąbrowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie tarnowskim.

Siedziba gminy to Mędrzechów.

Mędrzechów jest jedną z 7-miu gmin powiatu dąbrowskiego, stanowi 8,29% powierzchni powiatu.

Gmina położona jest we wschodniej części województwa małopolskiego, na równinie tarnobrzeskiej na północnym skraju Powiśla Dąbrowskiego.

Gmina graniczy :

·         od wschodu z gminą  Szczucin,

·         od południa z gminami  Dąbrowa Tarnowska i Olesno,

·         od zachodu z gminą Bolesław,

·         od północy z gminami zawiślańskimi; Nowym Korczynem i Pacanowem.

Administracyjnie gminę tworzy siedem sołectw położonych na powierzchni 44,4km².

Są to: Mędrzechów, Wola Mędrzechowska, Grądy, Wólka Grądzka, Kupienin, Odmęt i Wójcina.

Spośród nich jedynie Mędrzechów przekracza 1000 mieszkańców a druga z kolei miejscowość Wola Mędrzechowska ma od niego o połowę mniejszą liczbę ludności.

Według danych z 30 czerwca 2004, gminę zamieszkiwało 3650 osób.

Na terenie gminy znajdują się: jedno gimnazjum, trzy szkoły podstawowe, dwa przedszkola samodzielne oraz dwa funkcjonujące w obiektach szkolnych.

Opiekę zdrowotną mieszkańcom zabezpiecza Gminny Ośrodek Zdrowia w Mędrzechowie dysponujący dwoma gabinetami ogólnymi, gabinetem stomatologicznym i fizykoterapeutycznym. W budynku ośrodka działa apteka.

W 1995 roku w Kupieninie wybudowano „Dom Radosnej Starości” – dużą placówkę dla ludzi starych rekrutującą pacjentów z całej Polski,  prowadzoną przez Siostry Benedyktynki.

Uwarunkowania przyrodnicze

Obszar gminy Mędrzechów położony jest w Kotlinie Sandomierskiej – w rejonie fizjograficznym Niziny Nadwiślańskiej.

Obszar, na którym położona jest gmina Mędrzechów charakteryzuje się małym zróżnicowaniem przestrzennym (rzędne mieszczą się średnio w granicach 170 m n.p.m.), w którym rozległa dolina Wisły dominuje w krajobrazie. Jedynie w okolicy Mędrzechowa występują wyniosłości stanowiące krańce Garbu Szczucińskiego.

Obszar gminy Mędrzechów leży w obrębie centralnej części Zapadliska Przedkarpackiego utworzonego w trzeciorzędzie, w wyniku ruchów górotwórczych orogenezy alpejskiej.

Cały obszar gminy Mędrzechów obejmuje korytarz ekologiczny rz. Wisły o międzynarodowym znaczeniu – określonego w Krajowej Sieci Ekologicznej „Ekonet Polska” będącej integralną częścią Europejskiej Sieci Ekologicznej. Korytarz wyznacza strukturę przestrzenną, umożliwiającą rozprzestrzenianie się gatunków pomiędzy obszarami węzłowymi oraz terenami przyległymi do nich. Oś korytarza stanowi Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Wisły – obejmujący głównie tereny międzywala tej rzeki.

Flora

Obszar gminy Mędrzechów stanowi agrocenozę urozmaiconą zadrzewieniami śródpolnymi i przydrożnymi składającymi się głównie z wierzby, olchy i topoli.

Dominują tu zbiorowiska roślinne upraw rolnych, którym towarzyszy roślinność synantropijna-segetalna wysiewana wraz z roślinami uprawnymi (chwasty). Wśród osiedli i wzdłuż linii komunikacyjnych rozwija się samorzutnie bez ingerencji człowieka roślinność synantropijna-ruderalna. 

Fauna

Świat zwierzęcy w dolinie Wisły jest odmienny od obszarów położonych poza doliną Wisły.

Dominują tutaj gatunki związane ze środowiskiem wodnym, szukającym schronienia, miejsc lęgu czy gniazdowania w najbliższym sąsiedztwie rzeki na łachach, wyspach, skarpach brzegów rzecznych. Bogactwo nisz ekologicznych jest tu szczególnie cenne.

Skład gatunkowy fauny doliny rzecznej i przyległych terenów został zdominowany przez przybyłe u schyłku ostatniego zlodowacenia zwierzęta elementu zachodnio-europejskiego. Są to takie gatunki jak: sarna, zając szarak, kret i wiele innych

Mieszkańcami doliny Wisły są zwierzęta żyjące w wodzie ( ryby, żaby, traszki, liczne bezkręgowce) lub żywiące się zwierzętami wodnymi żerujące bezpośrednio na powierzchni toni wodnej (kaczki, mewy, chruściele) lub brodzące w strefie przybrzeżnej (siewki). W zaroślach wikliny i innej roślinności szuwarowej gniazdują pokrzewki błotne. Skarpy nadrzeczne stwarzają dogodne warunki do gniazdowania brzegówek i zimorodków. Łąki, pastwiska i pola uprawne są odpowiednie dla drobnej zwierzyny łownej (zając szarak, bażant, kuropatwa), ptaków gniazdujących na ziemi, w krzewach i na drzewach wolnostojących (skowronek polny, świergotek laskowy, pliszka żółta).  Zadrzewienia i zakrzewienia licznie zamieszkują ptaki gniazdujące na krzewach lub drzewach oraz ssaki owadożerne i gryzonie.

Większość zwierząt żyjących na tym obszarze objęto ochroną gatunkową. Spośród chronionych ssaków występuje tutaj kilka gatunków owadożernych jak: jeż wschodni, kret ryjówka aksamitna, mięsożernych – łasica, gronostaj.

Lista chronionych ptaków jest długa, przeważają wróblowate rozpowszechnione na całym terenie. Do najliczniejszych należą: bogatka, trznadel, mazurek, rudzik, pierwiosnek.

Ogólna powierzchnia lasów i gruntów leśnych w gminie Mędrzechów wynosi 505,21ha, co stanowi 11,4 % tej powierzchni. Własność Skarbu Państwa stanowi 60,2% to jest 304,09 ha z pozostałych 172,90ha  - 86% należy do osób fizycznych. 

Gleby

Obszar Niziny Nadwiślańskiej w pasie przylegającym do rzeki Wisły pokryty jest utworami aluwialnymi. Bliżej koryta zalega materiał lżejszy, głównie gliny średnie i pyły dalej cięższy – ilasty.

Wytworzone tutaj gleby to ułożone obok siebie mady: brunatne, szaroziemne jak i mady początkowego stadium rozwojowego. Mady wytworzone na utworach lżejszych są glebami lepszymi i zalicza się je do I i II klasy bonitacyjnej. Te drugie kwalifikuje się jako gleby klasy IV-tej. Najlepsze warunki glebowe posiada północna – nadwiślańska część gminy, pokryta w dużej mierze glebami klasy I i II bonitacyjnej.

Te drugie kwalifikują się jako gleby klasy IV-tej. Najlepsze warunki glebowe posiada północna – nadwiślańska część gminy, pokryta w dużej mierze glebami klasy I i II .  We wsi Odmęt 68,3 % powierzchni użytków rolnych zajmują właśnie gleby tej klasy, a w Kupieninie jest to 45,9 % powierzchni. Gleby klasy III (zalegające także w międzywalu) występują na zachodnich obrzeżach gminy na granicy z gminą Mędrzechów oraz w środkowej części wsi Grądy i Wólka Grądzka. Centrum i wschodnią część gminy pokrywają gleby bielicowe na przemian IV, V, VI klasy z dominacją tych słabszych we wsi Wola Mędrzechowska. Wzdłuż południowej granicy zalegają wąskim pasem gleby IV klasy. 

Użytkowanie gruntów 

Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002, gmina Mędrzechów ma obszar 43,67 km², w tym:

Wiodącą dziedziną gospodarki gminy jest rolnictwo, a miejscowe warunki przyrodnicze decydują o strukturze użytkowania gruntów.

Struktura użytkowania gruntów w gminie jest nieco inna niż w powiecie dąbrowskim. Niższy jest udział użytków rolnych stanowiących 72,5% ogółu, lasy, grunty leśne i zadrzewione stanowią 11,4%,  pozostałe : tereny zabudowane, drogi, nieużytki stanowią 16,5% ogółu,  wyższy jest udział pozostałych gruntów i nieużytków. Poniżej średniego udziału gruntów rolnych posiadają wsie:  Wójcina, Mędrzechów i Kupienin.

W jednostkach tych występuje wysoki udział terenów leśnych i zakrzewionych w użytkowaniu gruntów.

Produkcja rolnicza rozwija się w wielu kierunkach. Głównymi kierunkami upraw są: zboża,  ziemniaki i rośliny pastewne. Są to uprawy mało pracochłonne dające tani produkt masowy. Większość gospodarstw prowadzi wielokierunkową, mało wyspecjalizowaną produkcję roślinną nastawioną głównie na zabezpieczenie paszy dla zwierząt. Częściowo uprawiana jest fasola, buraki cukrowe, tytoń, warzywa gruntowe, ale stanowią one zaledwie 3,5% powierzchni zasiewów.

W hodowli dominuje chów bydła i trzody chlewnej, a także drobnego inwentarza ( drobiu, i królików). Słaba opłacalność produkcji zwierzęcej skutkuje trwającą od kilku lat stopniową redukcją pogłowia. Zjawisko to jest szczególnie widoczne w zachodniej części gminy, natomiast nasilenie hodowli daje się zauważyć we wschodniej części gminy, gdzie występują duże kompleksy łąk i pastwisk, zaś chów trzody chlewnej w obszarze całej gminy.

Demografia

Gminę na koniec 2003 r. zamieszkiwało 3646 mieszkańców, co stanowi przeciętną gęstość zaludnienia 83 osób na km². Gmina na tle powiatu dąbrowskiego plasuje się w grupie gmin niewielkich tak pod względem powierzchni jak i liczby mieszkańców oraz liczby sołectw.

Dane z 28 lutego 2007 r.

Dane z 30 czerwca 2004:

Gospodarka 

Według danych spisu rolnego w roku 2002 wyłącznie lub głównie w swoim gospodarstwie rolnym pracowało blisko 75% wszystkich aktywnych zawodowo mieszkańców. W przeliczeniu na 100 ha użytków rolnych liczba zatrudnienia wynosi 42 osoby. Wskaźnik ten w pełni nie odzwierciedla pełnego zatrudnienia, ponieważ nie uwzględnia marginalnej siły roboczej, którą świadczą osoby zaangażowane poza rolnictwem, tj. osoby bezrobotne oraz będące w wieku poprodukcyjnym, a więc emeryci i renciści. Według danych Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego w Krakowie w roku 2003 działalność pozarolniczą na terenie gminy prowadziło 110 podmiotów gospodarczych w tym 15 publicznych i 95 prywatnych  (osoby fizyczne stanowiły 75 podmiotów).

Według cytowanych danych WUS w Krakowie najwięcej podmiotów prowadzi działalność z zakresu handlu, produkcji i budownictwa. Stanowią one ponad połowę ogółu podmiotów.

Infrastruktura techniczna 

Infrastruktura drogowa

Podstawowy układ drogowy tworzą drogi powiatowe. Łączna długość funkcjonujących dróg powiatowych wynosi 32,5 km.

Drogi powiatowe posiadają nawierzchnię bitumiczną za wyjątkiem odcinka długości 1,2 km o nawierzchni tłuczniowej w ciagu drogi Wola Mędrzechowska – Grądy.

Sieć dróg gminnych pełni funkcję wewnętrznej obsługi gminy oraz dojazdu do pól.

Gęstość dróg w gminie Mędrzechów kształtuje się średnio 74 km/100 km² dróg powiatowych i 109km/100 km² dróg gminnych.

Brak dróg wojewódzkich na terenie gminy pozostawia ją poza układem drogowym województwa i powoduje stagnację gospodarczą.

*Źródło "Plan gospodarki odpadami dla Gminy Mędrzechów na lata 2006-2015" opracowany przez Pana Jana Wałęgę